De bekendste kandidaat voor de oudste sokken ter wereld is felrood, heeft een teenspleet en ligt in een vitrine in Londen. Het paar is gemaakt in Egypte, ergens tussen 250 en 420 na Christus. Ruim zestienhonderd jaar oud dus, en in betere staat dan de sokken onderin jouw la.
Waar komen de oudste sokken vandaan?
Ze zijn opgegraven op de begraafplaatsen van Oxyrhynchus, een Griekse kolonie aan de Nijl. Dat gebeurde eind negentiende eeuw. In 1900 schonk Robert Taylor ze aan het Victoria and Albert Museum, uit de verzameling van majoor Myers.
Er zit deze keer geen enquête achter en geen wasmachinemerk. De feiten komen uit de museumcatalogus. Dat is in deze rubriek al verfrissend.
De sokken zijn 25,5 centimeter hoog en gemaakt van driedraads wol. De grote teen heeft een eigen vakje, voor in de sandaal. Ze zijn niet gebreid maar genaaldbonden: met één naald werk je lusjes door elkaar. Volgens het museum wordt die techniek vaak met breien verward.
Zijn het echt de oudste sokken ter wereld?
Dat beweert het museum zelf nergens. De catalogus geeft een datering, maar niet hoe die is bepaald. En in het British Museum, ook in Londen, ligt een concurrent: een gestreepte kindersok uit de Egyptische stad Antinoupolis. Die werd bij een opgraving in 1913-1914 uit een oude vuilnisbelt gevist. Met koolstofdatering is hij geplaatst in de derde tot vierde eeuw. Even oud dus, misschien ouder.
In 2018 bekeken Joanne Dyer en drie collega's van het British Museum die sok onder verschillende soorten licht. Zo worden verfstoffen zichtbaar zonder dat je de stof kapotmaakt. Ze onderzochten vier stukken textiel, geen proefpersonen. Volgens hun artikel kregen ze er geen aparte financiering voor.
De uitkomst: de strepen in zes à zeven kleuren komen uit drie plantaardige verfstoffen. Meekrap voor rood, indigo voor blauw en wouw voor geel. Groen en paars zijn mengsels. Een kleuter in een streepjessok, zo'n zeventienhonderd jaar geleden.
Het idee van iets warms om je voet is nog veel ouder. De Griekse dichter Hesiodus raadde al laarzen van ossenhuid aan, "dik gevoerd met vilt". Een sok was dat nog niet. De gedachte wel.
Wat heb je eraan?
Sokken in sandalen zijn dus geen uitvinding van vaders op vakantie. Het is Romeins-Egyptisch erfgoed. Neem dat mee naar de volgende verjaardag.
Wil je het rode paar zelf zien? Het ligt in het V&A in South Kensington, zaal 8, bij Middeleeuwen en Renaissance.
Ons oordeel: half waar
Half waar. De rode sokken in het V&A horen bij de oudste bewaarde sokken ter wereld, maar de kindersok in het British Museum is minstens zo oud en die datering is met koolstofonderzoek onderbouwd.
En nu?
Wij mikken niet op een vitrine over zestienhonderd jaar. Wel op een stad aan je voet in plaats van een teenspleet: bekijk de stedensokken. Benieuwd wat er tussen toen en nu gebeurde? Lees waar sokken vandaan komen.
